طالب الحق

«...حق را بشناس تا اهلش را بشناسی...» مولا علی علیه السلام

روزه خواری در ملأ عام، تعرض به حقوق شهروندی
ساعت ۱۱:٤٩ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٠ تیر ۱۳٩٢   کلمات کلیدی: ماه رمضان ،حقوق ،شهروند ،روزه خواری

چندی بود که قصد داشتم مطلبی در خصوص قبح عمل روزه خواری به لحاظ شرعی و اخلاقی بنویسم. خوشبختانه روزنامه شهروند روز چهارشنبه 19 تیر مطلبی را منتشر کرد که جامع و کامل و از جنبه های مختلف به این قضیه پرداخته بود. پیشنهاد می کنم این نوشته رو در ادامه مطلب حتما بخونید. به نظرم ارزشش رو داره!

 

 




روزنامه شهروند/ گروه اجتماعی/ همت الله شکری

ماه مبارک رمضان است و مسلمانان جهان علی الخصوص مردم کشورهای اسلامی خود را برای مهمانی خدا آماده کرده اند. در این میان همیشه کسانی هم هستند که به هر دلیلی روزه نمی گیرند. بر اساس قانون این حق شرعی، عرفی و قانونی روزه دار است که در فضای علنی جامعه با روزه خواری مواجه نشود. و در واقع کسانی که اقدام به روزه خواری می کنند به حقوق قانونی شهروندان روزه دار تجاوز می کنند. نکته جالب توجه این است که بسیاری از روزه خواران در سایه شعار آزادی های فردی مبادرت به این عمل غیر قانونی می کنند و این را جزو حقوق فردی خود می دانند. حال آنکه نخستین گام در تعریف آزادی و دمکراسی احترام به قانون و حقوق دیگران است. از سوی دیگر از این مهم نیز نمی توان چشم پوشی کرد که با هیچ قانونی نمی شود کسی را وادار به روزه گرفتن کرد و تنها منع قانونی پرهیز تظاهر به روزه خواری است.

حجت‌الاسلام غفاری‌فر، جامعه‌شناس و کارشناس اخلاق بااشاره به دلایل برخورد جامعه با روزه‌خواری گفت: اعمال  ماه مبارک رمضان در یک پروسه زمانی چندین قرن علاوه بر ارزش و هنجار دینی تبدیل به یک سنت اجتماعی شده است. به همین خاطر سبک زندگی مسلمین در ماه رمضان آرام آرام فضا را به سمت آسان‌تر شدن انصاف و خویشتن داری فراهم کرده است. غفاری‌فر با بیان دو مانع اساسی اجتماعی و قانونی برای هنجارشکنی در اجتماع، گفت: روزه‌خواری در ماه رمضان خلاف دین و هتک حرمت این ماه مبارک و خلاف فضای عمومی جامعه اسلامی ایران است و از طریق منع اجتماعی با آن مقابله خواهد شد. در این مورد منع اجتماعی تاثیر بیشتری از منع قانونی دارد. وی در ادامه با توضیح منع اجتماعی عمل ناهنجار روزه‌خواری افزود: در منع اجتماعی اگر فردی در ملاء عام روزه‌خواری کند، نگاه‌ها به وی معنی دار خواهد شد البته در برخی مکان‌ها این امکان وجود دارد که دلیل روزی خواری مشخص باشد مانند ترمینال‌های مسافربری که غالب افراد در این مکان‌ها مسافر هستند. البته باز هم باید در این مکان‌ها به دلیل آموزه‌های دینی مراعات شود که‌این کار هتک ماه رمضان و روزه خواری محسوب نشود.فشار اجتماعی بر فردی که هنجار ماه رمضان را مراعات نمی‌کند زیاد خواهد شد و در نتیجه جامعه با او مقابله خواهد کرد.

وی تاکید کرد: فردی که می‌گوید آزاد است، «من خودم آزادم» را از کجا آورده است؟ در اصل اسلام در  دین داری فردی و در عالم ذهنی انسان آزاد است اما روزه خواری در ملأ عام از حالت فردی به حالت اجتماعی درآمده است. فردی که دین دار نیست  می‌تواند در خانه خود و در خلوت خود روزه خواری کند که اگر روزه خواری بدون عذر باشد گناه برایش نوشته می‌شود اما اگر چنین کاری را در اجتماع انجام دهد حقوق افراد دیگر را  در جامعه زیر پا گذاشته است.

کسی که به صورت آشکار روزه می‌خورد، هنوز به حقوق شهروندی و احترام به حقوق دیگران در سطح جامعه واقف نیست و این حقوق را زیر پا می‌گذارد. چنین فردی علاوه بر بی‌حرمتی به احکام و قوانین اسلامی، به صورت علنی و‌ آشکار بیان می‌کند که رعایت حقوق دیگران چندان برایش اهمیتی ندارد. بین یک عمل حرام و تظاهر به عمل حرام تفاوت وجود دارد. زمانی که فردی بر اثر بیماری توان گرفتن روزه را نداشته باشد عمل حرامی انجام نداده است اما اگر همین فرد در معبر و در انظار عمومی اقدام به خوردن و آشامیدن کند، عمل او تظاهر به روزه‌خواری است و این تظاهر به معنای آن است که عملی با قصد آشکار کردن صورت بگیرد. ارتکاب عمل به صورت علنی و در انظار عمومی به معنای آن نیست که کسی شاهد عمل بوده باشد بلکه قابلیت عمل برای اینکه در معرض دید دیگران قرار بگیرد، کافی است.به همین خاطر تظاهر به روزه‌خواری در یک خیابان بدون رفت ‌و آمد هم جرم است. شاید بتوان شکسته نشدن قبح عمل را حکمت این حکم دانست.

 

از نقطه نظر قوانین جزایی نیز(ماده 214 مکرر قانون مجازات عمومی سابق و قوانین جزایی دیگر) مقصود از ارتکاب عمل به طور علنی، ارتکاب آن در ملأ و منظر عموم است؛ اعم از اینکه محل ارتکاب از اماکن عمومی یا اماکنی باشد که محلی برای پذیرفتن عموم و مورد استفاده و مراجعه جمعی یا عموم مردم است ‏از قبیل بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، سالن‌های نمایش، سینماها، بوستان‌ها، ‏کارخانه‌ها، موزه‌ها، پایانه‌های مسافربری، فروشگاه‌ها، اماکن فرهنگی، ‏اماکن ورزشی، کتابخانه‌های عمومی، مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و پژوهشی، ‏وسایل نقلیه عمومی (اتوبوس،تاکسی، مترو و...)، مؤسسات و سازمان‌های دولتی و عمومی و غیره. بر این اساس اگر فردی در حیاط خانه خود روزه‌خواری کند هرچند همسایه او را ببیند جرم نیست، اما اگر خارج از خانه به عمد و به قصد تظاهر مرتکب این عمل شود جرم است و به ضابطان این اجازه داده شده است که با توجه به ظاهر عمل ارتکابی قضاوت کنند و در حالی که تشخیص عمدی بودن و عنصر روانی جرم نادیده گرفته شده است.

 

تظاهر به معنای نشان دادن به عمد و با قصد قبلی است. زمانی که از تظاهر به عملی حرام صحبت می‌شود مستلزم اثبات عمدی بودن عمل مرتکب است.شاید فرد بیماری در شرایط خاصی قرار دارد و باید رأس ساعت دارو مصرف کند و برحسب عادت سهواً و ناخودآگاه در معابر عمومی قرص خود را بخورد، یا به اجبار و اکراه، به دلیل ضعف و بدحالی مجبور به خوردن نوشیدنی می‌شود، در این حالت دیگر مشمول مجازات‌های قانونی نیست. اما اگر به هر دلیلی یک فرد توان روزه‌داری نداشته باشد مانند بیماری یا مسافر بودن حق ندارد در انظار عمومی و معابر به عمل روزه‌خواری بپردازد و باید خوردن و آشامیدن پنهانی انجام شود.

 

روزه‌خواری و در اصل خوردن روزه برای کسی که بر او روزه گرفتن واجب باشد، حرام است. کسی که بر او این عمل واجب نیست جرم روزه خواری هم برای او مطرح نیست. اما فرد غیرمسلمان نمی‌تواند در ملأعام تظاهر به روزه خواری کند. با صراحت ماده‌ 3 قانون مجازات اسلامی که بیان می‌کند «قوانین جزایی درباره‌ کلیه کسانی که در قلمرو حاکمیت زمینی، دریایی و هوایی جمهوری اسلامی ایران مرتکب جرم شوند اعمال می‌شود» ماده 638 قانون مجازات اسلامی مشمول افراد غیرمسلمان هم می‌شود و این افراد مجاز به روزه‌خواری در ملأعام نیستند.